Lenin bestaat echt

En hoe Pim Fortuyn een beetje op hem lijkt…..


De opmerkingen van Karel van het Reve zijn lang niet altijd serieus te nemen, voor je het weet knipoogt hij je toe, maar ze geven altijd wel te denken. In zijn verzamelde opstellen en dialogen “Lenin heeft echt bestaan”, geeft Karel van het Reve fijntjes aan dat de grote Vladimir Iljitsj Uljanov, oftewel Lenin, eigenlijk niets kon, schrijven al helemaal niet.

Lenin, wereldberoemd op Cuba, vaak getoond en profil


Op Cuba wordt dat geheel anders gebracht en beleefd. Lenin en zijn geschriften nemen een zeer belangrijke plaats in. Je moet dat wel relatief zien. Boeken en boekwinkels zijn spaarzaam op Cuba. Na op verschillende plekken van het eiland bij mensen thuis te hebben geslapen, heb ik daar in huis geen boek gezien. Bij navraag wordt wat afwijkend geantwoord. Naar boekwinkels moet je ook flink zoeken. Als je deze vindt, dan blijken de schappen en toonbanken exemplaren uit voorbije tijden: die van koloniale en pre-communistische perioden, ze doen Afrikaans en DDR-achtig aan. De schappen worden gebruikt om heel verspreid slechts enkele artikelen te tonen. Bij een globale telling in een relatief grote boekhandel, bedraagt het totaal aantal titels niet veel meer dan het gemiddelde boekenkastje van een Nederlandse 11-jarige, zonder stripverhalen wel te verstaan.

De beperktheid van het aantal titels wordt verder nog versterkt door het soort aanbod. Politieke onderdrukking en gebrek aan middelen zorgen er voor dat het aanbod wordt gedomineerd door geschriften van Lenin, Martí en Che Guevara. In het geval van Lenin en Guevara lijkt sprake te zijn van een record aan ghost writing, al heette dat toen misschien niet zo. Maar zelfs geen enkel boek over de meest populaire sporten op Cuba: baseball en volleybal.

Er zijn wel enkele toeristische boekstalletjes in Havana. Deze bieden enkele oudere boeken aan. Lees: ook al een gezuiverd aanbod. Van lekker “struinen” is geen sprake. Op de (illegale) verkoop van andere titels staat tenslotte een veroordeling tot “Vijand van de revolutie” met een gevangenisstraf van 20 jaar……..

Lenin bestaat dus nog steeds, hij is wereldberoemd op Cuba. Overal elders praktisch van het toneel verdwenen. Soms genadeloos, soms subtiel verdwenen. Subtiel, getuige bijvoorbeeld de film Goodbye Lenin. Op humoristische wijze wordt in die film afscheid genomen van de Lenin-adoratie. Zijn bestaan sluimert genadeloos voort als kabouter of dwerg: in de tuin van Koop in Tjuchem staat een zelfde soort beeldhouwwerk als in Goodbye Lenin. Als je de tuin passeert denk je pas enkele seconden later “goh, zag ik dat wel goed …..?”. Een reuze tuinkabouter, ooit in tienduizendvoud geproduceerd, maar niet minder hilarisch. Ook in Rusland zelf krijgt hij de tuinkabouter-status genadeloos toebedeeld. In “Het hemels vaderland” beschrijft Bart Rijs: “In een verwilderd plantsoen staat in het kniehoge gras een dwergachtig beeld. Het duurt even voor ik het zie: ja, het is echt Lenin. Aan zijn voeten liggen twee roomwitte geiten te kauwen”.

Een reuze tuinkabouter, zoals bij Koop in Tjuchem

Overigens vindt er op Cuba op straat geen overdreven persoonsverheerlijking plaats, ook niet van Castro. Verheerlijking is beheerst gereserveerd voor martelaren als Guevara, Marti en de gevallenen in de Slag om de Varkensbaai in april 1961. De mislukte CIA-invasie wordt op Cuba steevast “De eerste overwinning op het kapitalisme in Latijns Amerika” genoemd.



In het westen wordt dezelfde slag steevast een incident benoemd. Kwestie van perspectief, van winnen of verliezen.

Lenin heeft het als opportunist ver geschopt op Cuba, zonder het zelf ooit te hebben vermoed. Hij kán ook voortleven, omdat een helder oordeel over de kwaliteit van zijn oorspronkelijke ideologie niet mogelijk is.
Een scherpe maar ook voorspellende analyse van Karel van het Reve luidt als volgt. “Nergens blijkt dat Lenin een goed organisator was. Wat hij had was genoeg politiek instinct om in te zien wat weinigen in zijn partij inzagen, maar de niet ideologisch verblinden buiten zijn partij wel degelijk inzagen: dat er een machtsvacuüm was in 1917, …., dat er enige vorm van vrije economie moest worden hersteld, wilde men niet met zijn allen van honger omkomen. ….Maar in de enorme ontreddering van die tijd zijn de betrekkelijk middelmatige organisatorische talenten van mensen als Lenin en Trotski al genoeg om tot een zeker succes te leiden. …. In zulk een ontwricht tijdsgewricht is organisatorische en agitatorische, ideologisch gekleurde, op het veroveren van de macht geïnspireerde inspanning, voldoende om de macht te veroveren”.

Dat doet me denken aan Pim Fortuyn. Ook hij kwam op tijdens een (kort) politiek vacuüm, ook zijn organisatorische kwaliteiten zijn nergens gebleken (zie de smeulende puinhopen van de LPF en dergelijke), ook zijn ideologie was niet scherp maar leidde wel tot verblinding bij velen en ook hij leeft als icoon voort. Zoals je leninisten had, zo heb je nu fortuynisten. Het blijft ongenuanceerd geblaat.



Karel van het Reve, Lenin heeft echt bestaan, ISBN 90 28202765, G.A. van Oorschot; stukken en vier dialogen.
http://www.amnesty.nl/landen_jaarboek/8461#feiten
http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2006/8/14/140806_dwazemoeders.html
Bart Rijs, Het hemels vaderland, Hollanders in Siberië, ISBN 90 45010356, Uitgeverij Atlas