Ik hoop, ondanks cyclonen, dat het dankzij de Chaminuka Spirit (“Svikiro”) ook in perioden van droogte gaat regenen

Na een wandeling in de noordelijke Transvaal, Zuid Afrika, kwam ik uit op een stille weg met weinig of geen verkeer. Het was één van de betere wegen in die omgeving, een gravel weg. Die gravel wegen waren vaak beter dan menig geasfalteerde weg elders in Afrika.

Op deze weg was niets of niemand te zien, ik zette er flink de pas in. Na een paar kilometer sprong vanuit het niets ineens een kleine koopman vóór me de weg op. Als enige koopwaar drukte hij mij een klein schilderijtje onder mijn ogen dat direct mijn aandacht trok. Het schilderijtje wat hij omhoog hield is circa 20cm bij 20cm.

De koopman, klein, vurige ogen, probeerde in zijn landstaal duidelijk te maken waar dit werkje over gaat, overigens zonder één woord Afrikaans of Engels. Ik begreep niets van wat hij zei, maar dat was ook niet nodig. Ik werd geïntrigeerd door de heldere kleuren. Ook vond ik het opmerkelijk dat de schilder zijn werk vervolgde tot over de rand van het houten lijstje. Zoals sommige moderne westerse schilders ook wel eens deden, maar bij hen werd het direct een soort statement. Bij dit schilderijtje is het volkomen natuurlijk.

De koopman wees mij op de achterkant waar op papier een verhaaltje stond geschreven, dat vervolgens op de achterzijde was gelijmd.

Onlangs heb ik dat verhaaltje met behulp van een vergrootglas letter voor letter gereconstrueerd:

The Chaminuka Spirit (“Svikiro”)

The Chaminuka “Svikiro” is passed.

He is crossing the river.

He is being assisted by the birds of the world.

He did that before the rain season comes.

If the spirit does not cross the big river,

the rain would not come.

The Chaminuka Spirit. Olie op hout. Circa 1993. Maker onbekend.

De achterzijde was wel een beetje een puzzel, alsof het schilderijtje zelf ook in de regen had gelegen:

Achterzijde met toelichting

Toelichting, iets uitvergroot, schaal ca. 1:2

Hoe zit dat met  Chaminuka en “svikiro”? Chaminuka en Nehanda zijn broer en zus, kinderen van Murenga de founding father van Zimbabwe. Twee “mhondoro spirits”, bezielende figuren die voortleven in de vorm van een leeuw. Leeuwen zijn de meest koninklijke en meest krachtige geesten van de hemelen, kinderen van God. Chaminuka en Nehanda staan qua macht en goddelijkheid op gelijke hoogte als Christus en Buddha.

Bij de Shona, een groot volk van Zimbabwe, ooit afkomsig uit Tanganyika nu Tanzania, vervulden de “svikiro” de rol van medium om de hulp van god en heiligen in te roepen. Als er droogte dreigt kan een “svikiro” de hulp inroepen van Chaminuka, gezonden door de hoogste god. 

Oude vrijheidstrijders tegen de blanken in de 19^de eeuw, maakten eigenlijk geen verschil tussen Christus en Chaminuka. Er was voor die vrijheidsstrijders reden genoeg om tot Chaminuka te bidden, in plaats van tot een “buitenlandse” messias zoals Christus. Chaminuka en Nehanda zijn verschoond gebleven van Europese smaak en invloed, zeker van belang voor nationalistisch denkenden.

Het is nu ruim 25 jaar later en het schilderijtje hangt in Friesland naast een schoorsteenpijp. Kort geleden heeft de cycloon Idai huisgehouden in delen van Zimbabwe, Mozambique, Malawi en Madagascar. Enorme hoeveelheden regen hebben veel mensenlevens gekost en blijvende schade aangericht. Met klimaatverandering weet je het maar nooit. Cyclonen zijn in die regio niet uitzonderlijk en brengen veel regenval met zich mee. Ze worden niet specifiek veroorzaakt door de recente klimaatverandering, maar de impact wordt wel versterkt door de geleidelijke temperatuurstijging van de aarde en van het zeewater in het bijzonder.

Of het daardoor gemiddeld droger, natter wordt of beide, met grotere extremen, ik hoop in elk geval dat het ginds op de lange termijn genoeg blijft regenen. Moge de kracht van de lokale svikiro voldoende zijn om Chaminuka aan te roepen wanneer nodig.

Svikiro = medium

Chaminuka = één van de twee “mhondoro” spirits, lion spirits, leeuwen van de hemelen, kinderen van God.

Diana Auret, The Mhondoro spirits of supratribal significance in the culture of the Shona, African Studies, Volume 41, 1982, Issue 2, page 1173-187. Published online 2017.

https://doi.org/10.1080/00020188208707585

J.R. Crawford, Witchcraft and Sorcery in Rhodesia, Chapter 16, African ethnographic studies in the twentieth century, Routledge.